Κάποια κομμάτια της Αριστεράς έχουν υποκύψει στον πειρασμό να θεωρήσουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι απλώς ένα όργανο του ΔΝΤ. Έτσι, το μόνο που τους απομένει να προτείνουν είναι: «Αποχώρηση, Αποσύνδεση από την Ε.Ε., επανάκτηση της εθνικής κυριαρχίας κ.ο.κ.». Θεωρώ ότι αυτή είναι μια πολύ επικίνδυνη ατραπός. Όχι μόνο για τον προφανή πολιτικό λόγο ότι θα μείνουμε μόνοι μας, αλλά και γιατί το πολιτικό επίδικο της νέας ρατσιστικής αντιμεταναστευτικής πολιτικής είναι, εν τέλει, αντιευρωπαϊκό.
Κατά τη γνώμη μου, το πρόβλημα είναι το εξής: μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ, για μια δεκαετία, μπόρεσαν να διατηρήσουν τον τίτλο του «παγκόσμιου ηγέτη» –της παγκόσμιας αστυνομικής αρχής–, ενώ τώρα βρισκόμαστε στο τέλος της κυριαρχίας τους. Αλήθεια, τι σόι ηγέτες του κόσμου είναι, αν δεν μπορούν να επιβληθούν ούτε καν σε μια μικρή εξαθλιωμένη χώρα, όπως το Αφγανιστάν; Και δεν τολμούν ν’ αγγίξουν ούτε τη Βόρεια Κορέα! Θεωρώ, λοιπόν, ότι μπορούμε να πούμε ότι διαμορφώνεται ένας πολυ-κεντρικός κόσμος. Ήδη διαμορφώνονται συνασπισμοί κρατών.
Αυτό που με θλίβει είναι ότι διακρίνω μια απογοήτευση – αν εξαιρέσουμε το λατινοαμερικάνικο λαϊκιστικό μοντέλο, το οποίο ουσιαστικά δεν έχει παγκόσμια προοπτική, αφού είναι μη εξαγώγιμο. Νομίζω ότι η άποψή μου απέχει παρασάγγας από την έλξη που νιώθουν πολλοί ευρωπαίοι διανοούμενοι για τον Τσάβες. Εμείς οι διανοούμενοι εξιδανικεύουμε την επανάσταση. Θεωρώ ωστόσο ότι το λατινοαμερικάνικο λαϊκιστικό μοντέλο δεν έχει στην πραγματικότητα καμία ελπίδα, μπορεί να έχει μόνο βραχυπρόθεσμη εφαρμογή. Πριν τρία χρόνια, αν τολμούσατε να πείτε κάτι στον φίλο σας τον Όσκαρ Λαφοντέν εναντίον του Τσάβες, θα σας έκοβε τ’ αρχίδια. Τώρα απλώς μουρμουράει…
Υπάρχουν, λοιπόν, δυο ανταγωνιστικά μοντέλα σε όλο τον πλανήτη: το αγγλοσαξονικό φιλελεύθερο μοντέλο, και αυτό που ευγενικά αποκαλείται καπιταλισμός με ασιατικές αξίες, το οποίο είναι απολυταρχικό. Για να μην πολυλογώ, το ζήτημα είναι ότι δεν θα μου άρεσε να ζω σ’ έναν κόσμο όπου τα δύο αυτά μοντέλα είναι η μόνη επιλογή.
Η απογοήτευση, λοιπόν, για μένα, πηγάζει από την Ευρώπη που ανέφερα προηγουμένως – αυτή την Ευρώπη των ειδικών που συντάσσουν πολυσέλιδα Συντάγματα των 300 σελίδων, τα οποία αργότερα παραδέχονται ότι δεν τα διάβασαν ποτέ. Νομίζω ότι η μάχη συνεχίζεται, το παιχνίδι δεν έχει κριθεί ακόμα: ακόμα και αν την ορίζουμε με όρους αρνητικούς και όχι καταφατικούς, το διακύβευμα είναι η ύπαρξη της Ευρώπης ως μιας οντότητας που δεν είναι ούτε αυτοκρατορική ούτε φιλελεύθερη.
Η κρίση της Ευρώπης ίσως γεννήσει κάτι ελπιδοφόρο
Η Ευρώπη πρέπει επειγόντως να αλλάξει – και μπορεί αυτή να είναι η υστάτη ευκαιρία. Όσο βαθαίνει η οικονομική κρίση θα συνεχίσει και η κρίση της Ευρώπης. Ίσως, όμως, να ανακύψει κάτι από αυτή την απέλπιδα κατάσταση. Θα ήθελα να συνεχιστεί η ιδέα της υπαρκτής Ευρώπης. Δείτε, λ.χ. –και αυτή είναι μια αρνητική συνέπεια της παγκοσμιοποίησης–τι συμβαίνει στις χώρες εκτός ευρωζώνης, όπως η Λευκορωσία, οι οποίες ουσιαστικά εξαρτώνται ακόμα περισσότερο από τον έλεγχο που τους επιβάλλει η Ευρώπη όσον αφορά την περιβαλλοντική μόλυνση, τις βιομηχανίες κ.ο.κ. Τολμώ να πω, κι ας αντιδράσουν οι αριστεροί φίλοι μου, ότι οι πρώην σοσιαλιστικές χώρες της Ευρώπης, όπως η Σερβία, πρέπει να ενταχθούν στην Ε.Ε. Το γιατί είναι ξεκάθαρο: οι πολωνοί και ούγγροι εθνικιστές που ήταν αντίθετοι στην Ευρώπη, το έκαναν γιατί πίστευαν ότι η ένταξη της χώρας τους θα σήμαινε και τη νομιμοποίηση των αμβλώσεων, την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ομοφυλόφιλων κλπ. Εμείς, από την άλλη, παρότι δεν είχαμε καμία εμπιστοσύνη στην Ευρώπη, θεωρούσαμε ότι η ένταξη αποτελούσε μια επίσημη εγγύηση ότι ίσως –αν και τώρα αμφιβάλλω όλο και περισσότερο– κάποια κεκτημένα θα μπορούσαν να διατηρηθούν.
Η Ευρώπη, λοιπόν, βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Ας σταθούμε σε ένα σημείο. Παρατηρούμε ότι σήμερα επανεμφανίζεται ο «ήπιος φασισμός», ο οποίος αναγνωρίζει ότι ο Χίτλερ ήταν «αληθινά κακός», ενώ ο Μουσολίνι «έτσι και έτσι»· επίσης, αναδύονται μια σειρά νέες μορφές ρατσισμού. Ας θυμηθούμε ότι μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο η Ευρώπη οικοδομήθηκε κλείνοντας έξω από τα τείχη της τον φασισμό, απαγορεύοντας ακόμα και να μιλάμε γι’ αυτόν. Αυτά τα τείχη, όμως, καταρρέουν σήμερα. Ας δούμε το παράδειγμα των δικαιωμάτων της γυναίκας ή το ζήτημα των βιασμών. Δεν θέλω να ζω σε μια χώρα, όπου η αξιολόγηση του βιασμού αποτελεί αντικείμενο δημόσιας συζήτησης, αλλά σε μια χώρα όπου ο βιασμός a priori δεν θα είναι αποδεκτός, οπότε εάν συνηγορείς υπέρ αυτού θα θεωρείσαι αυτομάτως ηλίθιος.
του Σλάβοϊ Ζίζεκ
(απόσπασμα από την κοινή συνέντευξη στο Red Notebook, τα «Ενθέματα» της Κυριακάτικης Αυγής και την Εποχή)
